Skip to main content
King County logo

‘Oku faingofua pē ke ma’u ha ngaahi fakamatala hala fekau’aki mo e malu ‘a e huhu malu’i kolona vailasi. Ko e ngaahi fakamatala hala e ni’ihi ‘i he ‘initaneti pe ko e ngaahi fakamatala ngutu pē ‘oku ta’epau. ‘Oku faingata’a ke ‘ilo pē ko fē te te tui ki ai, ko ia na’a mau fa’u ‘a e peesi ni ke tokoni ke ‘ilo ‘a e ngaahi mo’oni me’á.

KO E MO’ONI’I ME’Á: ‘Oku ‘ikai ke ‘i ai ha me’a ‘i he ngaahi faito’o malu’i te ne ‘ai ko e ke ke makanito.

Ko e fakamatala hala: Kuo Fakapapau mai ‘e he ngaahi vitió manakoa lahi ‘a e fakamatala hala ‘o pehē ‘oku hanga ‘e he faito’o malu’í ‘o ‘ai ko e ke ke hangē ha makanitó.

Ko e fakamatala mo’oní: ‘E ‘ikai lava ke ‘oatu ‘e he faito’o malu’i COVID-19 ha ngaahi ‘ulungaanga faka makinito, ‘o kau ai mo e fai’anga huhu malu’i (ho uma).

'Oku 'ikai ke 'i ai ha me'a 'i he faito'o malu'i te ne fa'u ha fo'i 'ēlia faka makinito. Ko e faito'o malu'i COVID-19 kotoa pē 'oku 'ikai ke 'i ai ha ngaahi ukamea 'i loto ai hangē ko e 'aione, nikolo, kopaliti, lifiume, mo e ngaahi ukamea ma'u ngata'a mei he kelekele. 'Oku 'ikai foki ke 'i ai mo ha ngaahi naunau toki ngaahi hangē ko e ngaahi naunau iiki faka'ilekitolōnika, 'ilekitulouti, kāponi tiupi, pe ngaahi hokotakinga uaea nano.

Vakai ki he lisi kakato 'o e ngaahi naunau 'oku ngaohi'aki 'a e ngaahi faito'o malu'i COVID-19 'i hemau peesi FAQ: Ngaahi Fehu'i Fekau'aki mo e huhu malu'i COVID-19.


KO E MO’ONI’I ME’Á: ‘E ‘IKAI uesia ‘e he huhu malu’i COVID-19 ‘a ho fa’ungá pe afa DNA.

Ko e fakamatala hala: ‘Oku ‘i ai ha manavahē ki he huhu malu’í ‘oku ne liliu e fa’unga DNA ‘o e kakai pe ‘oku ne malava ‘o liliu ‘a e ‘ulungaanga ‘o ha taha pe te ne liliu ‘a e to’utangata hoko ‘o ha fāmili.

Ko e fakamatala mo’oní: ‘Oku fakatou ngāue’aki ‘e he huhu malu’i Moderna moe Pfizer ‘a e Messenger RNA (pe ko e mRNA), ko e kemikale ‘oku fakatupu fakanatula pē ia ‘e hotau sino. ‘Oku ako’i ‘e he mRNA ‘a hotau sino ke ne malu’i kitautolu ‘aki ‘ene ngaohi ‘a e ngaahi sotia malu’i (antibodies) mo e ngaahi selo (cells) ‘oku ne tau’i ‘a e mahaki.

Ko e mRNA mei he huhu malu’i COVID-19 ‘oku ‘ikai ke teitei hū ia ki he konga nuclceus ‘o e seló - ‘a ē ‘oku ‘i ai ‘a e DNA. ‘Oku ‘uhinga ia ‘oku ‘ikai ke lava ‘a e mRNA ke ne teitei lava ‘o uesia ‘a hotau DNA. Ko e lava pē ‘a e ako’i ‘e he mRNA hotau ngaahi seló (cells), ‘oku faka’auha ‘e he enzymes ‘a e mRNA ke ‘oua na’a toe ‘i loto ‘i hotau sinó.


KO E MO’ONI’I ME’Á: ‘E ‘IKAI uesia koe ‘e he huhu malu’i COVID-19 ‘aki ‘a e kolona vailasi.

Ko e fakamatala hala: ‘Oku ‘i ai ‘a e ngaahi fakamatala hala ‘o pehē ‘oku malava ‘e he huhu malu’i COVID-19 ‘o ‘ai kita ke te ma’u ‘a e COVID-19.

Ko e fakamatala mo’oní: ‘Oku ‘ikai ha kolona vailasi ‘i he huhu malu’i COVID-19. ‘E ‘ikai ke ma’u koe ‘e he kolona vailasi mei he huhu malu’í.

‘Oku fakahinohino ‘e he huhu malu’í ‘a hotau ngaahi seló (cells) ke nau fo’u ‘a e ivi (protein) ‘oku na fofonga tatau pē mo ia ‘oku ma’u ‘i he fukahi valasi COVID-19. Ko hono ‘ave ‘o e fakahinohino ko iá, ‘oku ngāue’aki ‘e he huhu malu’i ha talafekau ko e messenger RNA (mRNA), pe ko e vailasi pē ‘oku ‘ikai ke fakatu’utamaki kuo ngaohi ke ‘oua te ne fakatupu ha puke. ‘Oku ako leva ‘a e sino ke ne ‘ilo’i ‘a e ivi (protein) ko ia koe’uhi ke ne fakahoko ‘a e tali’i ‘e he sino ‘o ka hū ki loto ‘a e vailasi COVID-19.


KO E MO’ONI’I ME’Á: ‘Oku malava ‘e he huhu malu’i COVID-19 ‘o fakatupu ha ngaahi faka’ilonga mahaki ‘o e flu, ka ko e uesia kovi ‘aupito (extreme reactions) ‘oku hāhāmolofia ‘aupito.

Ko e fakamatala hala: Kuo ‘i ai ‘a e ngaahi fakamatala hala ‘o pehē ‘oku fakatupu ‘e he huhu malu’í ha fu’u uesia kovi lahi, ‘oku ‘iloa ko e anaphylaxis, pea ne fakatupu puke lahi ‘aupito ki he kakai tokolahi.

Ko e fakamatala mo’oní: ‘Oku malava pē ke ‘i ai ha ngaahi uesia kehe (side effects) hangē ko e langa ‘ulu, langa uma, ongosia pe ko ha mofi ‘i ha ‘aho ‘e taha pe ua ho’o huhu malu’í. Ka ko e ngaahi uesia ko ení ‘oku ‘ikai fuoloa pea ko e ngaahi faka’ilonga pē ia ‘oku ngāue 'a e huhu malu'i.

Ko e uesia kovi (severe allergic reactions) lahi ‘aupito ko ia ko e anaphylaxis ‘oku fu’u hāhāmolofia ‘aupito, neongo ‘oku malava pē ke hoko, ‘o tautau tefito kiate kinautolu ‘oku ‘osi ‘i ai pē honau ngaahi tu’unga kovi kiate kinautolu ‘oku kau kovi ki ai ha faito’o (severe allergic conditions). ‘Oku malava kotoa pē ‘o faito’o.

‘Oku ‘i ai pē ‘a e ngaahi malu’i na’a ai ha me’a ‘e hoko. Ko e hili pē ho huhu malu’í, ‘e fekau ke ke nofo ma’u ‘i he kilinikí ha miniti ‘e 15 ke siofi pē ‘o fakapapau’i ‘oku ‘ikai ha uesia kovi ‘aupito kiate koe koe’uhi ko e huhu malu’í.

Kapau ‘e kau kovi ‘aupito kiate koe ‘a e ‘uluaki huhu malu’í, ‘e totonu leva ke ‘oua te ke kau ki he ki he huhu malu’i hono ua. Ki ha toe fakamatala fakatekinikale ‘o e huhu malu’í, vakai ki heni CDC fakahinohino.


KO E MO’ONI’I ME’Á: Ko e ongo huhu malu’i COVID-19 ko eni ‘oku ‘ikai ha ngaahi konga fakacompiuta ai (tracking chips), tisiú ‘o ha pēpē mate (fetal tissue), ngaahi me’a ngaohi mei he puaká, ukamea fakatu’utāmaki pe ha fa’ahinga me’a kona (toxic).

Ko e fakamatala hala: ‘Oku fonu ‘a e ‘initaneti ‘i he ngaahi fakakmatala loi fekau’aki mo e ngaahi me’a ‘i loto ‘i he huhu malu’í.

Ko e fakamatala mo’oní: Ko e konga lahi taha ‘i he ongo huhu malu’i Pfizer mo e Moderna ko e afa fakatukufakaholo (genetic material) ko e mRNA. ‘Oku ‘i ai mo e lolo (lipids), masima, ‘esiti ‘asetiki (konga lahi taha ia ‘o e viniká), moe suka ‘i he huhu malu’i. Ko e konga lahi taha ‘i he ongo huhu malu’i Johnson & Johnson (J&J) ko e vailasi fuluu, ka kuo liliu ke ‘oua ‘e fakatupu puke. ‘Oku talaange ‘e he mRNA ki ho ngaahi selo (cells) ke ne fakatokanga’i ‘a e COVID-19 pea ne malu’i koe mei ha’o puke ai. ‘Oku ‘i ai mo e ngaahi faito'o fakanonga (stabilizers) ‘i he huhu malu’i J&J (ko e masima, 'alokaholo, polysorbate 80, hydrochloric acid) mo e 'esiti amino.

‘Oku si’isi’i ange ‘a e ngaahi me’a ‘oku ngaohi ‘aki ‘a e huhu malu’í ‘i he me’a ‘oku ngaohi ‘aki ‘a e kofukofu chips pateta!


KO E MO’ONI’I ME’Á: ‘E tokoni ‘a e huhu malu’i COVID-19 ki he taha kotoa pea vave ange ‘ene fakangata ‘a e mahaki faka’auhá. ‘E tokoni ‘a e huhu malu’í ke ne holoki ‘a e tākoto falemahaki mo e mate ‘a e kakai ‘i he ngaahi kulpu mā’olunga ‘enau tu’u lavea ngofuá, kau ai ‘a e ngaahi kominiutí ‘o e kakai lanu kuo uesia tamaki kinautolu ‘e he mahaki faka’auhá.

Ko e fakamatala hala: Koe’uhi ko e hisitolia mo e lolotonga hoko pē ‘a e lau lanú ‘i he ngaahi potungāue mo’uí, ‘oku lahi ‘a e hoha’a ki he vahevahe taau ‘o e ngaohi ‘o e huhu malu’í mo hono tufaki faka’atā, ‘o kau ai pe hai na’e kau mo ‘ikai ke kau ki he ‘ahi’ahi (trial) ‘o e huhu malu’í. Kuo fehu’ia pe ko e kakai ‘o e ngaahi matakalí na’e tesi ‘aki kinautolu (guinea pigs), pē ko e kakai ‘uli’uli, kakai Latino, pe ko e kakai tu’ufonuá na’e mātu’aki li’aki pē kinautolu ia mei he ‘ahi’ahi (trial) ‘o e huhu malu’í.

Ko e fakamatala mo’oní: ‘I he te’eki fakalakalaka ‘a e huhu malu’i COVID-19, ko e kau tui mālohi kau taukapo’i na’a nau ‘ohake ‘enau tokanga ki he hisitolia mo e fakatamaki lolotonga ‘oku fakahoko ‘e he ngaahi kautaha faito’o mo e pule’anga ki he kakai ‘uli’uli, kakai tu’. Koe’uhi ko ‘enau ngaahi taukavé, ‘i he lau mano ‘o e kakai na’a nau fili ke nau kau (volunteer) ki he ‘ahi’ahi ‘o e huhu malu’i COVID-19. Kuo ola lelei ‘a e ngaahi huhu malu’í ‘i he ngaahi kulupu matakali tu’ufonuá.

‘Ikai ngata ai, ko e kakai lanu na’a nau ‘i he ngaahi lakanga taki ‘i hono fakalakalaka’i ‘o e ngaahi huhu malu’i. ‘O hangē ko, Dr. Kizzmekia Corbett, ko e saienisi ‘uli’uli ko e Taki ‘o e fekumi ki he huhu malu’i kolona vailasi ‘a e National Institute of Health.

Ko e kakai ‘uli’uli, kakai tu’ufonua ‘o ‘Amelika (Native American), Latino, mo e ngaahi komiunitī Pasifikí ‘oku uesia lahi taha ‘enau tākoto falemahaki mo mate ‘i he COVID-19 'i King County. Ko e ngaahi komiunitī ko ‘eni te nau kau ‘i he ni’ihi ‘e kaunga lelei taha ki ai mau ‘oku ‘omai ‘e he huhu malu’í.