Skip to main content
King County logo

ብዛዕባ ድሕንነት ኮሮና ቫይረስ ክታበት ጌጋ ሃበሬታ ምርካብ ቀሊል ኢዩ። ገገለ ኣብ ኦንላይን(ኮምፒተር) ዝወሃብ ጉጉይ ሓበሬታት ወኸኣ ካብ ኣፍ ዝወጽእ ሓበሬታት ኣድላይነት ዘይብሉ ኢዩ። ኣየናይ ንምእማን ኣጸጋሚ ክኸውን ይኽእል ኢዩ፡ ስለዚ ነዚ ናይ ኮምፒተር ገጽ ንኽንረድኣኩም ምሂዝና።

ጭብጢ: ክታበት ኮቪድ-19 ንናይ ኣካልኩም ጂን ይኹን ዲ ኤን ኤ (DNA) ኣይልውጦን እዩ።

ጉጉይ ሓበሬታ፡ እቲ ክታበት ንዲ ኤን ኤኹም (ንስረታትኩም) (DNA) ክቅይሮ ይኽእል ኢዩ ዝብል ፍርሓት ኣሎ፡ ከምኡ'ውን ባህሪኹምን (ጠባይኩምን) ክቕይሮ ወይ ናይ ስድራታት ቅርጺ መጻኢ ወለዶኹም ክቕይር ይኽእል ኢዩ ዝብል ፍርሒ ኣሎ።

ክውንነት: ክልቲኦም ክታበታት ሞዴርናን ፋይዘርን መልእኽተኛ RNA (ወይ mRNA) እዮም ዝጥቀሙ። እዚ mRNA፡ ከመይ ገይርና ተኸላኸልቲ ህዋሳት ወይ ካልኦት ንኢንፈክሽን ዝቃለሱ ዋህዮታት ብምፍጣር ሕማማት ከምእንከላኸል ንሰብነትና ይምህሮ።

ካብ ክታበት ኮቪድ-19 እንረኽቦ mRNA ናብ ሕምብርቲ ዋህዮታትና (ዲ. ኤን. ኤ. ዝርከበሉ) ፈጺሙ ኣይኣቱን እዩ። እዚ ማለት ከኣ እቲ mRNA ንናትና ዲ. ኤን. ኤ. ፈጺሙ ኣይጸልዎን እዩ ማለት'ዩ። እዚ mRNA ሓንሳብ ንዋህዮታት ምሂሩ ምስ ወደአ ብናይ ሰብነትና ኢንዛይም (ፈሳሲ ቀመም) ይሓቅቕ እሞ ኣብ ሰብነትና ሃለዋቱ የብቅዕ።


ጭብጢ: ክታበት ኮቪድ-19 ብቫይረስ ኮሮና ከምትልከፉ ኣይገብርን እዩ።

ጉጉይ ሓበሬታ: Tክታበታት COVID-19 ምውሳድ፡ COVID-19 ከስዕበልኩም ይኽእል ኢዩ ዝብል ጉጉይ ሓበሬታ ተዘርጊሑ ኣሎ።

ክውንነት: ኩሎም ክታበታት ኮቪድ-19፡ ኮሮኖ ቫይረስ የብሎምን። ክታበት ምውሳድኩም ሕማም ኮሮኖ ቫይረስ ከስዕበልኩም ኣይክእልን እዩ።

እዞም ክታበታት ንዋህዮታት ሰብነትና ልክዕ ነቲ ኣብ ዝባን ቫይረስ ኮቪድ-19 ዝርከብ ዝመስል ፕሮቲን ንኸፍርዩ ይምህርዎ። እዞም ክታበታት ነዚ መምርሒ ንምምሕልላፍ መልእኽተኛ RNA (mRNA) ወይ ሕማም ከምዘየስዕብ ተጌሩ ዝተመሓየሸ ኣብ ስዓል (common cold) ዝርከብ ዘይጓዳእ ቫይረስ ይጥቀሙ። ሰብነትና ነቲ ፕሮቲን ብቐሊሉ የለልዮ እሞ ቫይረስ ኮቪድ-19 ኣብ ሰብነትና ምስዝርአ ተቐላጢፉ ናይ ምክልኻል ግብረ-መልሲ ይወስድ።


ጭብጢ: COVID-19 ፈኲስ ከም ሰዓል ዝመስል ምልከት ከስዕብ ይኽእል ኢዩ፡ ነገር ግን ምሒር ጸገም ኣዚዩ ውሑድ ኢዩ።

ጉጉይ ሓበሬታ: Tእቲ ክታበት ጸጸኒሑ ብኣናፊላክሲስ ዝፍለጡ ተሪር ጸገም ኣለርጂ ከስዕብ ይኽእል ኢዩ፡ ንብዙሓት ሰባት ብጣዕሚ ከሕሞም ይኽእል ዝብል ጉጉይ ሓበሬታ ኣሎ።

ክውንነት: ክታበት ዝወሰድኩምሉ መዓልቲ ወይ ንጽባሒቱ፡ ከም ሕማም ርእሲ፡ ቃንዛ ቅልጽም፡ ኣካላዊ ድኻም ወይ ረስኒ ክስምዓኩም ይኽእል። እንተኾነ እዚ ምልክታት ንነዊሕ ዝጸንሕ ኣይኮነን፡ እቲ ክታበት ይሰርሕ ከምዘሎ መርኣያ'ውን እዩ።

ብፍላይ ብርቱዕ ኣለርጂ ኣብ ዘለዎም ሰባት ከቢድ ሳዕቤን ኣለርጂ(anaphylaxis-ኣናፊላክሲስ) ከጋጥም ዝኽእል እኳ እንተኾነ፡ ተኽእሉኡ ኣዝዩ ውሑድ እዩ። ኩሎም ከኣ ክፍወሱ ዝኽእሉ እዮም።

ምናልባት እንተጋጠመ ተባሂሎም ዝተዳለዉ ሓለዋታት ውሕስነት ኣብ ቦትኦም ኣለዉ። ምናልባት ከቢድ ኣለርጂ ከይፈጥረልኩም ንምክትታል፡ ክታበት ድሕሪ ምውሳድኩም ን 15 ደቓይቕ ኣብ'ቲ ክሊኒክ ክትጸንሑ ክትሕተቱ ኢኹም።

እቲ ናይ መጀመርታ ዓቐን ክታበት እንድሕሪ ጸገም ኣለርጂ ጌሩልኩም፡ ኣቲ ካልኣይ ዓቐን ክትወስዱ የብልኩምን። ንዚያዳ ሓበሬታ ብዛዕባ እቲ ክታበት ነዚ ናይ ኮምፒተር ዌብ ፔጅ CDC guidanceተወከሱ። እዚ ናይ ኮምፒተር ዌብ ሳይት ብእንግሊዘኛ ጥራይ ኢዩ።


ጭብጢ: ናይ COVID-19 ክታበታት ናይ መከታተሊ መሳርሒታት፡ ዕሽላዊ ናይ ዋህዮታት ቁራጽ፡ ናይ ሓሽማ ፍሪያት፡ ጎዳእቲ ሓጻውን ወይ ድማ መርዛማት ክኾኑ ዝኽእሉ መተሓውስቲ የብሎምን።

ጉጉይ ሓበሬታ: ኣብ ክታበታት ብዛዕባ ዝርከቡ ጥረ ነገራት፡ ኣብ ኢንተርኔት ብዙሓት ጉጉያት ሓበሬታታት ኣለዉ።

ክውንነት: እቲ ቀንዲ ትሕዝቶ ክታበታት ፋይዘር ይኹን ሞዴርና mRNA ዝበሃል ጀነቲክ ባእታ እዩ። እዞም ክታበታት ቅብኣት፡ ጨው፡ ኣሰቲክ ኣሲድ(ቀንዲ ትሕዝቶ ኣቸቶ)፡ ከምኡ'ውን ሽኮር ኣለዎም። ቀንዲ ትሕዝቶ ክታበት ጆንሶን ኤንድ ጆንሶን ከኣ ሕማም ከምዘየስዕብ ተጌሩ ዝተመሓየሸ ናይ ስዓል (common cold) ቫይረስ እዩ። ክታበት ጀይ ኤንድ ጀይ መረጋግኢ ዝኾኑ ባእታታት ከም (ጨው፡ ኣልኮል፡ ፖሊሶርቤት 80፡ ሃይድሮክሎሪክ ኣሲድ)ን ኣሚኖ ኣሲድን ይርከቦ።

ካብ'ቶም ኣብ ናይ ቅልዋ ድንሽ (potato chips) ዝርከቡ ባእታታት ዝወሓደ ቀመማት ኣለዎም!


ጭብጢ: ናይ COVID-19 ክታበታት፡ንለበዳ ብኡንብኡ ኣብ መወዳእትኡ ብምብጻሕ፡ ንኹሉ ሰብ ክሕግዝ ኢዩ። ክታበት ምውሳድ ልዑል ናይ ጥዕና ጸገም ንዘለዎም ሰባት ናብ ሆስፒታል ናይ ምእታው ዕድሎምን፡ ናይ ምሟት ዕድሎም ኣዚዩ የትሕቶ፡ እንኮላይ ንፍሉይ ሕብሪ ዘለዎም ብዘይምዕሩይ ኣገባብ በዚ ለበዳ ዝተጠቕዑ ኣብላት ሕብረተስብ።

ጉጉይ ሓበሬታ: ታሪኽን ብቀጻሊ ዝካየድ ዘሎ ስልታዊ ዓሌታዊነት ኣብ ህዝባዊ ክንክን ጥዕናን፡ ኣብ ግምት ብምእታው፡ ሰባት ብዛዕባ ዘይምዕሩይ ምፍራይ ክታበታትን፡ ክታበት ምርካብን፡ እንኮላይ ኣብ ፈተነ ክታበታት መን ተጸንቢሩን ኣይተጸንበረን ስክፍታ ኣለዎም። ኣቓልቦ ዝተነፍጉ ኣባላት ሕብረተሰብ ከም ጸለምቲን፡ ላቲኖታትን፡ ደቀባትን ከም መፈተኒ ክታበታት ኮይኖም ወይ ካብ መፈተንታ ክታበታት ምሉእ ብምሉእ ተረሲዖም፡ ዝብሉ ሕቶታት ተላዒሎም ኣለዉ።

ክውንነት: ቅድሚ ክታበት ኮቪድ-19 ምምዕባሉ፡ ብዙሓት ተጣበቕትን ግዱሳትን፡ ብትካላት ሓለዋ ጥዕናን መንግስትን ኣብ ልዕሊ ጸለምቲ፡ ደቀባትን ካልኦት ሕብራዊ ኣህዛብን ዝወረደን ዝቕጽል ዘሎን በደላት/መጉዳእቲ ብምልዓል ስክፍትኦም ገሊጾም። ብሰንኪ'ዚ ምስጋና ዝግብኦ ጻዕርታቶም፡ እቶም ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ኣብ ፈተነታት ምምዕባል ክታበት ኮቪድ-19 ዝተሳተፉ ኣህዛብ መርኣያ ነጸብራቕ ብዙሕነት ህዝብና ኮይኖም። እዞም ክታበታት ኣብ ኩሎም ዓሌታትን ቀቢላታትን ውጽኢታውያንን ውሕስነት ዘለዎምን እዮም።

ብተወሳኺ፡ ኣባላት ሕብራዊ ሕብረተሰብ ኣብ ምምዕባል እዚ ክታበት መሪሕ ተራ ተጻዊቶም። ንኣብነት፡ ዶ/ር ኪዝመኪያ ኮርበት ጸላም ብዓልቲ ሙያ ስነ-ፍልጠት - ኣብ ሃገራዊ ትካል ጥዕና ናይ ምርምር ክታበት ኮሮና ቫይረስ ሓላፊት (ሊድ) እያ።

ኣብ ኪንግ ካውንቲ ዝርከቡ ጸለምቲ፡ ደቀባት ኣመሪካውያን፡ ላቲኖ ከምኡ'ውን ኣባላት ሕብረተሰብ ደሴት ፓሲፊክ ብሰንኪ ኮቪድ-19 ካብ ካልኦት ሕብረተሰባት ዝለዓለ መጠን ሞትን ኣብ ሆስፒታል ምድቃስን ኣጋጢምዎም። እዚኦም ሕብረተሰባት፡ ገለ ካብቶም ካብ'ዚ ክታበት ንዝርከብ ውሕስነት ብዝለዓለ ደረጃ ጠቕሚ ዝረኽቡሉ እዮም።